Hristiyan Türkler denince hemen aklımıza Gagavuz/Gökoğuzlar gelir. Çünkü Moldova sınırları içinde yaşayan bu Türkler, Anadolu Türkçesine çok yakın bir şive ile konuşmaktadır. Şüphesiz sürgünle boşaltılan Kırım gibi “Suyun öteki yüzü” diye adlandırdığımız Karadeniz’in kuzey kıyıları Tatar Lehçesi başta olmak üzere hep Türkçe konuşuyorlardı. Çünkü Karadeniz Osmanlı’da Fatih II. Mehmet Sultan devrinden başlayarak 300 küsur sene bir Türk gölü olmuştur. Karadeniz’in kuzeyi ve güneyi Türkçe konuşurken, Karadeniz’in doğusundaki Anapa, Sohumkale; Karadeniz’in Batısındaki Burgaz, Köstence/İbrail/İsmail gibi liman şehirlerde yine Türkçe hâkimdi.
Türk asıllı Macarlar, Bulgarlar ve Finler de şu farkla ki Hıristiyan olduklarından Türkçe ’den uzaklaşmışlardır.
Peki, Karamanlı denilen Ortodoks Hristiyan Türk adı nerden geliyor?
Bu günkü başta Karaman ili ve komşuları olan Konya, Nevşehir, Kayseri, Antalya illerinde yoğun yaşamış olmaları sebebiyle Karamanlı adı verilmiştir.
Bizim asıl konu ve meselemiz olan Ortodoks Hristiyan olup çok iyi Türkçe konuşan Karamanlılardır. Vaktiyle Ürgüp’te iken Kapadokya Rumları sanarak yanıldığım, bir saydığım Ortodoks Karamanlıların, Trabzon ve Rize’de de yaşadıklarını, Lozan’da mübadeleye dâhil olduklarını öğrendim. Araştırınca bunun ne kadar yanlış fakat kültürümüz için çok mühim olduğunu anladım. Misal için bir Kıpçak çalgısı olup atkuyruğundan yapılan yayı ile coştuğumuz kemençenin; Hıristiyan Karamanlı Türkler vasıtasıyla Yunanistan’a taşındığı ve Yunanlıların kemençeyi sahiplenme gerçeği ortaya çıkmıştır. Emin olun Antik çağlardan beri Karadeniz/Pont adıyla Mitridates’in krallığını kurup Roma ile savaştığı yöremizde, fındık ticareti için gelen İyonyalı’ların Cenova/Cenevizliler kadar etkisi ve önemi yoktur.
Araştırmacı yazar Sürmeneli Mehmet Bilgin ağabeyim de Osmanlının son döneminde ortaya çıkan Pontus meselesinin, ırki değil, Hıristiyan- Müslüman din çatışmasından kaynaklandığı kanaatindedir. Gerçekten de bunu bilen, o dönemin Batılı emperyalist devletleri Sevr ile Trabzon yöremizi yani sözde Rumlara, yani Karamanlılara değil Ermenilere Vaat etmişlerdir. Burada asıl ilginç olanı Ermenilerin de Türkçe konuşuyor olmalarıdır. Geçen yazımızda ifade ettiğimiz Cemiyeti Akvam Raportörünün yazdığı gibi Trabzon’dan vapurla giden 2000 Karamanlı Ortodoks Hıristiyan Türk’ün, Pire limanına kendilerini karşılamaya gelen Yunanlılarla dil olarak hiç anlaşamadıkları, argo tabirle “dımdızlak” ortada kaldıkları anlatılıyor, anlaşılıyor.
Pontus ve Karamanlı olarak nitelenen Türk Ortodokslar bu gün Yunanistan tarafından “Dillerini kaybetmiş Yunanlılar” olarak kabul edilmiş ve asimile edilmişlerdir. Fakat bunların bildikleri tek dil Türkçe ve başlangıçta isimleri de Temel, Dursun, Durmuş, Tanrıverdi, Sevindik, Karagöz, Aydoğdu gibi Türk isimleridir.
Gelelim bu Karamanlı Ortodoks Türklere, niçin Rum denildiğine! Yaşadığımız topraklar Selçuklu Türk yönetimine girerken Diyarı Rum/İklimi Rum yani Roma toprağı olarak adlandırılıyordu. Bir başka misal Arzı Rum/Rum yeri, dilimizde Erzurum’a dönüşmüştür.
Muhtemeldir ki Bizans Ordusunun paralı Türk askerleri/Türkopoller Hristiyanlığa girip Rum adını almışlar Rum sanılmışlardır. Toprağa yerleşen bu Karamanlıların Rum/Latin/Bizans alfabesiyle Türkçe kitabeler /mezar taşları bırakmış olmaları, zamanla Müslümanlar arasında bunların Rum olarak nitelenmesine ve Hristiyan olmalarından dolayı Yunan sanılmalarına yol açmıştır. Kaynak mı istersiniz?
TBMM Niğde Milletvekili Avram Galanti 1943 yılında her şeyi söylüyor: Bilhassa Antalya Rumlarının/Karamanlıların, hiçbir harf bile Rumca/Yunanca bilmedikleri, Rodos’tan misyoner olarak 1870 yılında gelen Nikolaidis’in ilk defa olarak bunlara Yunanca öğretmeye başladığını öğreniyoruz.
Yine Evliya Çelebimiz Seyahatnamesinde; Karamanlıların “asla Rum lisanı bilmeyip bâtıl Türk lisanı bildikleri” şeklinde yazmıştır.
Bugün Yunanistan’ın elinde 1924 Mübadelesi öncesine ait 752 Karamanlı Türkçesi ile yazılmış eser mevcuttur. Lakin meslektaşlarım bizim kütüphanelerimizde mevcut böyle eserlere dair bir katalog veya bibliyografya çalışması yapmışlar mıdır? Bilmiyorum. Bildiğim, Arap harfli Türkçe eserlere Osmanlıca denildiği… Grek harfli Türkçe eserlere KARAMANCA mı diyeceğiz?
Türk Kurtuluş savaşını açıkça destekleyen ve mübadele edilmeyen 1. Eftim Karahisarî (Babası Afyonlu kendisi 1883 Akdağmadeni doğumlu), Atatürk’e dost olarak Zeki Erenerol adını almış bir Hıristiyan Karamanlı Ortodoks Türk olup hususi kilisesini/Türk Ortodoks Patrikhanesini ülkemizde kurmuştur.
Fatih, Fetihten sonra İstanbul’da Hristiyanlara o kadar çok imtiyaz verip hizmette bulundu ki günümüzde de “Fatih Hristiyan’dı” nitelemesini yapanlara rastlanabiliyor. Ne yapmış Fatih? Bir fermanla Ortodoks Kilisesini Katolik Kilisesinin kucağına düşmekten kurtarmış. Yetmedi perişan ve dağınık durumdaki Ermeni Kilisesini İstanbul’da ihya etmiş…
Bu tespitlerimin doğruluğu kadar geleceğimizdeki fikir önemini düşünüyorum.