Şükür kapısı mı yoksa sabır kapısı mı üstündür?
İslam tarihi boyunca bu soru hep tartışıla gelmiş, fukaha/fakihler/fıkıhçılar şükrü savunup ön plana çıkarmış; mutasavvıflar/ tasavvuf ehli ise sabrı savunup sabır kapısından girilmesi gereğini işlemişlerdir. Fıkıh ve kelam ilminin ayırdına buradan başlanır.
Şükürde nimet sabırda külfet vardır. Şükür lütuf karşılığıdır, sabır musibet, bela ve müşküle karşı olur.
Her iki durumda dünya imtihanı demektir. İnsan bazen varlıkla, bazen darlıkla ilahi sınavdan geçer. Doğum da var ölüm de! Sevinç de var hüzün de! Bolluk da var kıtlık da! ...
Altı iman şartından biri olan “Hayrın ve şerrin Allahtan geldiğine” bu yüzden inanırız. Bazı şaşkınlar “Hayır Allahtan ama şer kuldandır!” Deyiverirler. Güya Allaha şer isnat etmezler. Hâlbuki başa gelen olumsuzluklar kulun, yani beşer iradesinin seçimi sonucudur. Düşünmeniz için şimdilik yüzeysel olarak cüzi irade (beşer/insana ait) ve küllî irade deyip fazlasıyla konuyu dağıtmayalım.
Mustafa Atalar dostum hemşerimden, evvelki yazılarımda bahis açıp âlim ve fazıl bir zat olduğuna vurgu yapmıştım. Bu mübarek, Hocamla Yıllarım 1-2 cilt, tuğla kalınlığında kitaplarını yazarken, ne bileyim mesela oryantalist/şarkiyatçı kişilerle ilgili benimle görüş alışverişinde bulunurken, kendisinden alıntılarla istifade etmiştim. Hem fıkıh, hem de Mevlana gibi tasavvuf ehlidir kendisi. Eh! Sırası geldi:
Bizden dem vuran kapıdan kovulur! Birisi, böyle diyen dostunun kapısını çalmıştı.
Dostu içeriden sordu
- Kim o?
- Benim! Diye cevap verdi.
-Öyleyse git, ben yabancıları kabul edemem! Benim kapımda ve soframda ham kişilere yer yok! Ham kişiyi ancak ayrılık ateşi pişirir ve nifaktan kurtarır! Dedi.
Adamcağız gitti. Tam bir yıl dostunun ayrılığı ile yanıp yakıldı, fakat iyice pişti. Bir yıl sonra dönüp aynı kapıya geldi. Bu sefer de ağzından edebe aykırı bir söz çıkmasın diye, dostunun evinin etrafında günlerce dolaştıktan sonra korku ve edeple kapıyı çaldı. Dostu:
-Kim o? deyince bu sefer sevgiyle:
-Sevgili dostum, aziz gönüldeşim, bu kapıdaki de sensin!
Diye cevap verdi. Dostu:
-Mademki sen bensin, mademki arada ayrılık gayrlık kalmadı, öyleyse ey ben olan, gir içeri! Evim dar, iki kişi sığmıyor da onun için yabancıları kabul etmiyorum!
İğneye geçirilecek iplik, iki ayrı iplik olursa girmez, fakat kıvrılıp bükülür tek kat haline gelirse ancak girer.
Dostum Şükür Kapısı için diyor ki;
Nimete şükredebilmek; nimetten daha hoştur. Şükrün tadına varan kişi, şükretmeyi bırakıp da nimet sevdasına bile düşmez. Çünkü şükür, nimetin canıdır, nimet ise deriye benzer. Seni sevgiliye ulaştıran, şükürdür. Nimet insana gaflet verir, şükür ise uyandırır. Sen de şükür tuzağıyla, nimet avlamaya bak! Şükür nimeti, gözünü doyurur da, seni bey yapar. Bu suretle, sen de yoksullara, yoksunlara yüzlerce nimet bağışlayabilen biri haline gelirsin. Hakk yemeğinden yiyip, iyice doy ki; sendeki oburluk, tamah ve şuna buna ihtiyacını arz etme illeti son bulsun!
Nimeti verene şükretmek, aklen de lazımdır. Şükretmeyen, kendisine ebedi hışım kapısını açar. Şükürsüzler, vefakârlıkta köpeklerden bile aşağıdırlar. Bir köpeğe, bir kapıdan bir lokma ekmek verilirse, o köpek, o kapıya bağlanır, canla başla hizmet eder, bekçi kesilir. Hatta ona ne kadar eziyet etseler, yemini yiyeceğini kıssalar, aç bıraksalar bile yine o kapıyı terk etmez, başka kapı aramaz, başka kapıya gitmez. Bir kapıya başka yerden yabancı bir köpek gelecek olsa, o kapının köpekleri onu oraya koymazlar, hep birden üzerine saldırırlar. Sanki ona: ‘Hangi kapıdan geldiysen o kapıya git! Çünkü sen o kapıdan nimetlendin. Nimetin hakkı, gönlünü o kapıya bağlaman, ne olursa olsun, o kapıyı asla terk etmemendir. Çabuk geldiğin kapıya git! Nimetlendiğin kapıyı daha fazla boşlama! Köpeklerin en önemli vasfı sadakatleri ve vefakârlıklarıdır. Hemen geldiğin kapıya dön de biz köpeklerin adını da kötüye çıkarma!’ derler.
Nankörlük, iyiliğe karşı kötülükte bulunmaya, onunla savaşmaya benzer. O iyiliği edene karşı,
-Ben bu iyiliği istemiyorum, bundan inciniyorum, neden beni incitiyorsun? Lütfen bana bu iyiliği yapma! Ben göz istemiyorum, beni kör et, ben kulak istemiyorum beni sağır et!’ demek gibi bir şeydir.
İnsan nefsi, hiçbir şeyden memnun olmaz, hiçbir şeye razı olmaz, efendisine, yaratıcısına karşı da çok nankördür. Ne darlıktan hoşlanır, ne genişlikten, ne boşluktan, ne meşguliyetten. Yazın kışı ister, kış gelince bundan da vazgeçer, istemez olur. Bir nimete, hidayete nail oldu mu, hemen inkâra sapar. Onun için Allah: ‘Nefislerinizi öldürün!’(Kuran-2/54) buyurmuştur. Nefis, üç köşeli bir dikendir, ne türlü koysan yine de sana batar! Nefsin belalarından kurtulmalısın.
Sabır kapısı ise daha sonra…
*** Köşe Yazarlarımız İLESAM (Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği) üyesidir ve telif hakları İLESAM tarafından korunmaktadır. Köşe Yazarlarımızın yazıları izinsiz olarak kopyalanamaz ve başka bir yerde yayınlanamaz. İzin almadan yazıları kopyalayıp başka yerde yayınlayanlar, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri kanunu kapsamında İLESAM'ın kendilerine açaçağı maddi tazminat davasını kabul etmiş sayılır.